Werkelijke proceskosten bij onrechtmatig procederen: waar ligt de grens?
Wie een civiele gerechtelijke procedure verliest, betaalt normaal gesproken slechts een forfaitair deel van de juridische kosten van de wederpartij. Dat kan anders zijn wanneer een procespartij een evident ongegronde of ondeugdelijk onderbouwde zaak begint en desondanks blijft doorprocederen.
De Rechtbank Rotterdam wees op 10-07-2026 alle tegen ons kantoor ingestelde vorderingen af. De kantonrechter oordeelde bovendien dat de hoge drempel voor vergoeding van de werkelijke proceskosten was gehaald. De wederpartij werd veroordeeld tot betaling van € 7.500 aan proceskosten.
Deze uitspraak laat zien dat procederen niet zonder financieel risico is. Procespartijen die worden geconfronteerd met onduidelijke vorderingen, moeilijk te begrijpen processtukken of een wederpartij die zonder deugdelijke grond blijft doorprocederen, hoeven niet altijd genoegen te nemen met de gebruikelijke forfaitaire proceskostenvergoeding.
Rechtbank kent € 7.500 aan daadwerkelijke proceskosten toe
De zaak draaide om een voormalige opdrachtgever die opnieuw tegen ons kantoor procedeerde. Tijdens een eerdere gerechtelijke procedure waren al duidelijke afspraken gemaakt over betaling en finale afwikkeling.
Die eerdere procedure was ook door het incassobureau namens de voormalige opdrachtgever begonnen. Ons kantoor had daarin ook vergoeding van de daadwerkelijke proceskosten gevorderd, omdat die procedure volgens ons kantoor ten onrechte was gevoerd. Tijdens de mondelinge behandeling bereikten partijen een regeling. De voormalige opdrachtgever en het incassobureau zouden gezamenlijk € 2.500 aan ons kantoor betalen. Als dit bedrag tijdig en volledig werd voldaan, zou het restant van ruim € 6.400 worden kwijtgescholden. Bij niet-tijdige betaling bleef het volledige bedrag verschuldigd. De voormalige opdrachtgever betaalde haar aandeel. Het incassobureau betaalde niet tijdig. Ons kantoor maakte daarom overeenkomstig de gemaakte afspraken aanspraak op het volledige bedrag en nam incassomaatregelen. De voormalige opdrachtgever begon daarop opnieuw een gerechtelijke procedure. Zij vorderde onder meer rectificatie, excuses, opheffing van het beslag en een verbod op verdere incasso.
De kantonrechter maakte duidelijk dat deze vorderingen geen stand hielden. De afspraken waren helder, de gevolgen van niet-tijdige betaling waren voorzienbaar en ons kantoor mocht het volledige bedrag incasseren. Alle vorderingen werden afgewezen.
De rechter oordeelde bovendien in deze uitspraak dat het samenstel van omstandigheden een veroordeling in de werkelijke proceskosten rechtvaardigde.
Waarom de nieuwe gerechtelijke procedure volledig strandde
De kern van de zaak was overzichtelijk. Er waren concrete betalingsafspraken gemaakt. Die afspraken waren niet tijdig volledig nagekomen. De gevolgen daarvan waren vooraf vastgelegd.
Dat het incassobureau zijn aandeel niet tijdig betaalde, kwam volgens de kantonrechter voor rekening en risico van de voormalige opdrachtgever. Ons kantoor handelde daarom niet disproportioneel of onzorgvuldig door aanspraak te maken op het afgesproken volledige bedrag en dit te incasseren. Daar kwam bij dat moeilijk viel vast te stellen waarop de nieuwe vorderingen juridisch waren gebaseerd. De dagvaarding en aanvullende stukken maakten onvoldoende duidelijk waarom opnieuw een gerechtelijke procedure werd gevoerd en waarom de incassomaatregelen onrechtmatig zouden zijn.
De nieuwe gerechtelijke procedure strandde omdat er geen juridische grondslag bestond om een nieuwe gerechtelijke procedure te beginnen. Onvrede over de gevolgen van een gemaakte afspraak is hiervoor niet genoeg.
Waarom vergoeding van de werkelijke proceskosten werd toegewezen
Een procespartij krijgt niet automatisch haar werkelijke juridische kosten vergoed omdat zij de zaak wint. De drempel ligt bewust hoog. Het recht op toegang tot de rechter brengt mee dat ook een onzekere of uiteindelijk verloren zaak aan de rechter moet kunnen worden voorgelegd.
In deze zaak was echter meer aan de hand dan een zwak argument of een ongelukkig opgesteld processtuk. De kantonrechter keek naar het volledige feitencomplex:
- in de eerdere gerechtelijke procedure waren duidelijke afspraken gemaakt
- de afgesproken betaling was niet tijdig volledig ontvangen
- de nieuwe gerechtelijke procedure ging over de voorzienbare gevolgen daarvan
- de juridische grondslag van de nieuwe vorderingen bleef onduidelijk
- de processtukken en aanvullingen waren moeilijk te begrijpen
- over dezelfde omstandigheden was al een tuchtklacht ingediend
- die tuchtklacht was op alle onderdelen ongegrond verklaard
- die eerdere beslissing had ten minste twijfel moeten oproepen over de haalbaarheid van de zaak
- de gerechtelijke procedure werd desondanks voortgezet
Deze combinatie maakte dat de kantonrechter de gebruikelijke forfaitaire vergoeding niet passend vond en een bedrag van € 7.500 aan proceskosten toekende.
Wanneer worden daadwerkelijke proceskosten vergoed?
De hoofdregel staat in artikel 237 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. De procespartij die een civiele gerechtelijke procedure verliest, wordt in beginsel veroordeeld in de proceskosten.
De vergoeding voor een advocaat, jurist of andere gemachtigde wordt normaal gesproken niet berekend aan de hand van de werkelijk bestede tijd. De rechter past doorgaans het liquidatietarief toe. Daardoor krijgt de winnende procespartij meestal slechts een beperkt deel van haar daadwerkelijke kosten voor rechtsbijstand terug.
Een uitzondering is mogelijk bij misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen. Daarbij kunnen artikel 3:13 van het Burgerlijk Wetboek en artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek een rol spelen.
De belangrijkste maatstaf volgt uit het arrest van de Hoge Raad van 06-04-2012, ECLI:NL:HR:2012:BV7828, bekend als Duka/Achmea. Van misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen kan sprake zijn wanneer een vordering, gelet op haar evidente ongegrondheid en de belangen van de wederpartij, achterwege had behoren te blijven.
Dat kan onder meer aan de orde zijn wanneer een procespartij:
- uitgaat van feiten waarvan zij weet of behoort te weten dat deze onjuist zijn
- een juridische grondslag gebruikt die evident geen kans van slagen heeft
- duidelijke afspraken of eerdere rechterlijke beslissingen negeert
- blijft doorprocederen terwijl zwaarwegende contra-indicaties bestaan
- de wederpartij daardoor opzadelt met aantoonbaar onnodige kosten voor rechtsbijstand
De enkele omstandigheid dat een gerechtelijke procedure wordt verloren, is onvoldoende. Het moet gaan om een uitzonderlijk geval waarin de grens van aanvaardbaar procederen daadwerkelijk is overschreden.
Misbruik van procesrecht: toegang tot de rechter is geen vrijbrief
Artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden beschermt het recht op toegang tot de rechter. Daarom passen rechters de maatstaf voor misbruik van procesrecht terughoudend toe.
Die terughoudendheid betekent echter niet dat iedere gerechtelijke procedure zonder financieel risico kan worden begonnen of eindeloos kan worden voortgezet. Procespartijen mogen stevig procederen, maar moeten wel een begrijpelijke feitelijke en juridische grondslag hebben.
Wie duidelijke afspraken negeert, eerdere beoordelingen naast zich neerlegt en een wederpartij dwingt kosten te maken voor een moeilijk te doorgronden zaak, kan uiteindelijk tegen een veel zwaardere proceskostenveroordeling aanlopen.
AI in processtukken vergroot het belang van juridische kwaliteitscontrole
Voor ons kantoor wezen de gebrekkige opbouw, vele herhalingen en matige kwaliteit van de processtukken overduidelijk op het gebruik van generatieve AI. Ons kantoor heeft dat in de gerechtelijke procedure ook expliciet aangevoerd.
De kantonrechter heeft de proceskostenveroordeling niet op AI-gebruik gebaseerd. Maar de zaak maakt wel zichtbaar waar het risico ligt. AI kan binnen korte tijd een omvangrijk en juridisch klinkend processtuk produceren. Dat betekent alleen nog niet dat:
- de feiten juist zijn weergegeven
- de juiste juridische grondslag is gekozen
- de relevante rechtspraak correct is toegepast
- het beschikbare bewijs voldoende is
- eerdere afspraken of procedures goed zijn verwerkt
- de gekozen processtrategie haalbaar of commercieel verstandig is
Een juridisch klinkende tekst is nog geen juridisch houdbare zaak. Zonder specialistische controle kunnen onjuiste aannames en irrelevante argumenten elkaar versterken. Dat maakt het voeren van verweer complexer en kan de juridische kosten voor alle betrokken procespartijen aanzienlijk verhogen.
Niet iedere juridische dienstverlener is een proces-specialist
Een incassobureau kan geschikt zijn voor het buitengerechtelijk innen van een onbetwiste factuur. Het voeren van een complex civiel geschil is andere koek.
Een gerechtelijke procedure vraagt om specialistische kennis van het civiele recht en het procesrecht, een scherpe bewijsanalyse en een realistische inschatting van de proces- en kostenrisico’s. Minstens zo belangrijk is het vermogen om een cliënt tijdig te adviseren dat een zaak onvoldoende juridische basis heeft.
Dat bij de kantonrechter niet altijd een advocaat verplicht is, maakt een zaak nog niet eenvoudig. Procederen zonder gespecialiseerde procesrechtelijke begeleiding kan een schijnbare besparing opleveren, maar uiteindelijk leiden tot verlies van de zaak, hoge eigen juridische kosten en in uitzonderlijke gevallen vergoeding van de werkelijke proceskosten van de wederpartij.
Wanneer werkelijke proceskosten vorderen bij onrechtmatig procederen?
Een vordering tot vergoeding van de werkelijke proceskosten kan het onderzoeken waard zijn wanneer een procespartij wordt geconfronteerd met:
- een vordering zonder duidelijke juridische grondslag
- wisselende of onderling tegenstrijdige feitelijke stellingen
- stellingen die aantoonbaar in strijd zijn met de waarheid
- omvangrijke processtukken die de kernvraag niet beantwoorden
- herhaling van eerder beoordeelde geschilpunten
- het negeren van duidelijke afspraken of rechterlijke beslissingen
- doorprocederen ondanks evidente zwaktes in de zaak
- aantoonbaar onnodige juridische kosten door de proceshouding van de wederpartij
Deze mogelijkheid moet tijdig in de processtrategie worden betrokken. Achteraf stellen dat een gerechtelijke procedure onnodig was, is vrijwel altijd onvoldoende. De aanspraak op vergoeding van de werkelijke proceskosten moet direct in dezelfde procedure worden gemaakt en juridisch deugdelijk worden onderbouwd.
Laat een voorgenomen gerechtelijke procedure vooraf toetsen
De opkomst van AI maakt het steeds eenvoudiger om zelf een dagvaarding of ander processtuk te produceren. Daarmee wordt de drempel om een gerechtelijke procedure te beginnen lager, maar het juridische en financiële risico niet.
Gelijk menen te hebben is iets anders dan beschikken over een juridisch afdwingbare en bewijsbare vordering. Voordat een gerechtelijke procedure wordt gestart, moeten daarom in ieder geval de volgende vragen worden beantwoord:
- wat is de juridische grondslag?
- welke feiten kunnen daadwerkelijk worden bewezen?
- welke afspraken, procedures en eerdere beslissingen zijn relevant?
- welke verweren kan de wederpartij voeren?
- welke procesrechtelijke obstakels bestaan?
- wegen de juridische kosten en commerciële gevolgen op tegen het mogelijke resultaat?
Een gespecialiseerde procesadvocaat schrijft niet alleen een scherp processtuk. Hij beoordeelt eerst of procederen verstandig is, welke vordering juridisch haalbaar is en welke strategie de beste kans op resultaat biedt.
"Een gerechtelijke procedure begint niet met een gegenereerde dagvaarding, maar met een realistische beoordeling van de feiten, bewijspositie, juridische grondslag, processtrategie en het financiële risico. AI neemt die verantwoordelijkheid niet over. Juist door de opkomst van AI wordt deskundige inhoudelijke controle belangrijker dan ooit."
Verweer tegen een onnodige of ondeugdelijk onderbouwde gerechtelijke procedure
Wordt u geconfronteerd met een onduidelijke, slecht onderbouwde of evident ongegronde vordering in een gerechtelijke procedure?
Ons kantoor laat zich niet imponeren door omvangrijke processtukken zonder heldere juridische kern. Ons kantoor analyseert de grondslag, legt de zwakke plekken bloot en voert gericht verweer. Wanneer de wederpartij de grens van aanvaardbaar procederen overschrijdt, onderzoeken wij ook of vergoeding van de daadwerkelijke proceskosten kan worden gevorderd.
Overweegt u zelf een gerechtelijke procedure? Dan kan ons kantoor vooraf toetsen of uw zaak juridisch en bewijsrechtelijk sterk genoeg staat.
Voorkom dat een zwakke zaak onnodig duur wordt
Een civiele gerechtelijke procedure vraagt om meer dan een juridisch klinkende tekst. Het gaat om de juiste feiten, het juiste bewijs en de juiste strategie.
Bespreek uw zaak daarom bijtijds met een gespecialiseerde procesadvocaat.
Bel ons op 010 - 820 028 4
Of laat ons u vrijblijvend terugbellen door hieronder uw contactgegevens in te vullen. Dan bellen wij u zodra het u uitkomt. Dit is praktisch als u contact wilt opnemen buiten onze openingstijden.
Veelgestelde vragen over werkelijke proceskosten bij onrechtmatig procederen
Hieronder beantwoorden wij veelgestelde vragen over werkelijke proceskosten bij onrechtmatig procederen.
Wat zijn werkelijke proceskosten?
Werkelijke proceskosten zijn de kosten die een procespartij daadwerkelijk voor een gerechtelijke procedure heeft gemaakt. Daaronder kunnen de kosten van een advocaat, jurist of andere professionele gemachtigde vallen. Normaal kent de rechter slechts een forfaitaire vergoeding volgens het liquidatietarief toe.
Wanneer worden de werkelijke juridische kosten vergoed?
Dat gebeurt alleen bij bijzondere omstandigheden, zoals misbruik van procesrecht of onrechtmatig procederen. De gerechtelijke procedure of het gevoerde verweer moet, gelet op de evidente ongegrondheid en de belangen van de wederpartij, achterwege hebben behoren te blijven.
Kan een onduidelijk processtuk leiden tot vergoeding van werkelijke proceskosten?
Niet snel op zichzelf. Het kan wel zwaar meewegen wanneer ook een duidelijke vordering of juridische grondslag ontbreekt, er andere bijzondere omstandigheden spelen en de gerechtelijke procedure desondanks wordt voortgezet. Een rechter kan in plaats van de werkelijke proceskosten ook een (iets) hoger geliquideerd salaris toewijzen, zoals een extra punt salaris advocaat/gemachtigde.
Waarom een procesadvocaat inschakelen als dat niet verplicht is?
Geen verplichte procesvertegenwoordiging betekent niet dat een zaak eenvoudig is. Gerechtelijke procedures bij de sector kanton van de rechtbank kunnen in voorkomende gevallen ook complex zijn. Een processpecialist beoordeelt de juridische grondslag, het bewijs, de processtrategie en de financiële risico’s. Daarmee kan worden voorkomen dat een zwakke of verkeerd ingestoken zaak onnodig escaleert. Uiteraard dient in iedere zaak een kosten-/batenafweging te worden gemaakt of de te investeren kosten opwegen tegen het financieel belang en het verhaalsrisico in een zaak.
Kan AI-gebruik leiden tot een volledige proceskostenveroordeling?
AI-gebruik is op zichzelf geen grond voor vergoeding van werkelijke proceskosten. Beslissend zijn de inhoud van de processtukken en de proceshouding. Een procespartij blijft verantwoordelijk voor de juistheid, begrijpelijkheid en juridische kwaliteit van alles wat namens haar wordt ingediend.
In deze zaak heeft de rechter het gebruik van AI niet meegenomen in de motivering. Ons kantoor heeft wel onderbouwd aangevoerd dat de kenmerken van de processtukken daar overduidelijk op wezen.
De informatie op deze pagina is samengesteld door mr. Lucien Ridderbroek (advocaat) en is geactualiseerd per 13 juli 2026.